Dzieje wielu miejscowości wchodzących w skład gminy Mała Wieś sięgają średniowiecza. W kilku wsiach, m. in. Arciszewie, Podgórzu, Dzierżanowie, Święcicach odnaleziono pozostałości cmentarzysk z XI – XII w. W Podgórzu archeolodzy odkryli ślady osady, być może jeszcze z czasów kultury łużyckiej. W średniowieczu powstawały w okolicy pierwsze drewniane kościoły oraz grody, których pozostałości w postaci kopców ziemnych można oglądać w Orszymowie i Wilkanowie. Okoliczne wioski dzieliły losy całego Mazowsza oraz piastowskiej i jagiellońskiej Polski. Często były to dzieje burzliwe, o czym świadczy choćby przykład orszymowskiego grodu, zdobytego i spalonego przez Litwinów w 1258 r.

Na przełomie średniowiecza i czasów nowożytnych nasze okolice, jako część Ziemi Wyszogrodzkiej powróciły do Korony Polskiej. Wioski były własnością królewską, biskupią, a przede wszystkim znajdowały się w rękach drobnej szlachty. Dziedziczone, dzielone, sprzedawane często zamieniały właścicieli.  W czasach Rzeczpospolitej Obojga Narodów miejscowi szlachcice chętnie uczestniczyli życiu politycznym. Byli również fundatorami kościołów.

W wieku XIV ziemie nasze zdominowała rodzina Małowieskich herbu Gozdawa, dając nazwę naszej miejscowości - "Maławieś", którą urzędnik carski podzielił na początku XXw. - "Mała Wieś". Pod koniec wieku XIII osiedliły się na Mazowszu rody pruskie uciekające przed krzyżackim prześladowniem. Jeden z nich osiadł w pobliskim Nakwasinie dając początek znanej i cenionej na Mazowszu rodzinie Nakwaskich herbu Prus II Wilcze Kosy. Toteż, dwa wymienione wyżej herby sa podstawowymi elementami naszego logo.

Po II rozbiorze Polski w 1793 r. okolice Małej Wsi przypadły na kilkanaście lat Prusom, a następnie po okresie napoleońskim i kongresie wiedeńskim stały się aż do pierwszej wojny światowej częścią zaboru rosyjskiego- na przełomie XIX i XX w. należały do powiatu płockiego guberni płockiej. Większość wsi należała w tym okresie do gminy Święcice, której urzędnicy mieli swą siedzibę w Wilkanowie. Lata 60-te XIX wieku wraz z klęską powstania styczniowego przyniosły chłopom upragnioną własność ziemi. Następne dziesięciolecia to okres łączący na wsi tradycyjny tryb życia i system wartości ze zjawiskami zupełnie nowymi, takimi jak uprzemysłowienie. W ostatnich latach XIX w. na granicy Niździna i Małej Wsi powstała cukrownia.

Stale wzrastała również liczba ludności, np. parafia Orszymowo w 1780 r. liczyła 1850 mieszkańców, natomiast w 1913 r. było ich już ponad cztery tysiące. Największe wsie Święcice, Dzierżanowo, Nakwasin, liczyły ponad 300 mieszkańców. Powstały również dwie nowe Przykory i Ściborowo.

Czasy niewoli pozostawiły bolesne ślady związane z przegranymi walkami o niepodległość, takie jak mogiła z powstania styczniowego w Dzierżanowie. Również obie wojny światowe były bardzo trudnym okresem w dziejach okolicznych miejscowości. W lipcu 1915 r. wycofujący się Rosjanie spalili kilkanaście wiosek i dworów, towarzyszyła temu masowa ucieczka mieszkańców. Jednym z pierwszych akordów września 1939 r. była śmierć kilku harcerzy w potyczce z Niemcami na polach Podgórza. Małowieska cukrownia wymagała odbudowy zarówno po pierwszej, jak i po drugiej wojnie światowej. Tragiczne zdarzenia miały miejsce w okresie wprowadzania komunizmu i „utrwalania władzy ludowej”. W lutym 1948 r. w Gałkach rozbity został jeden z ostatnich oddziałów partyzanckich Narodowego Zjednoczenia Wojskowego dowodzony przez Wiktora Stryjewskiego pseudonim „Cacko”. Wielkość historii okolicznych miejscowości tworzyli od wieków wybitni ludzie – patrioci, uczeni, duchowni, żołnierze. Część z nich przeżyła tu większość swojego życia, niektórych los rzucił w nasze strony na krótko. Słynny uczestnik konfederacji barskiej Sawa Caliński podczas działań w okolicach Wyszogrodu zatrzymał się ponoć również w Orszymowie. Z Borzeniem związany był Wincenty Hipolit Gawarecki, historyk dziejów Mazowsza, jeden z prekursorów regionalizmu, najaktywniejszy z działaczy Towarzystwa Naukowego Płockiego. Wielkie zasługi miała pod koniec XVIII i w I poł. XIX w. rodzina Nakwaskich. Klemens, podkomorzy wyszogrodzki ufundował kościół w Kępie Polskiej. Anna z Krajeńskich Nakwaska, pisarka, pamiętnikarka i tłumaczka czasów Księstwa Warszawskiego Królestwa Polskiego założyła w Małej Wsi w pierwszej ćwierci XIX w. park angielski o rozbudowanym systemie wodnym z pięcioma kanałami, okazami zagranicznych drzew, licznymi posągami, altanami, szwajcarskim domkiem i oranżerią przy murowanym dworze. Tu mąż jej Franciszek Salezy Nakwaski prefekt departamentu warszawskiego w Księstwie Warszawskim, później senator - wojewoda Królestwa Polskiego dyktował wnuczce Karolinie „Pamiętniki życia”, później zaś mąż tej ostatniej, Cyprian Wawelski literat, bibliograf i kolekcjoner gromadził rzadkie okazy książek oraz jeden z najznakomitszych zbiorów autografów królewskich ludzi szczególnie zasłużonych. Syn Anny, Mirosław Henryk Nakwaski aktywny podczas powstania listopadowego, jego żona Karolina - pisarka, po jego upadku resztę życia musieli spędzić na emigracji. Po Nakwaskich, około 1870 r. majątek małowieski znalazł się w rękach Aleksandra Przeździeckiego, pisarza, archeologa, wydawcy źródeł od dziejów Polski. Z okresu międzywojennego mieszkańcy gminy wspominają wizytę w Małej Wsi marszałka E. Rydza – Śmigłego. Mogiła na orszymowskim cmentarzu przypomina Jana Jaroszka pseudonim „Proboszcz”, majora AK poległego w powstaniu warszawskim w 1944 r. Z żyjących postacią godną uwagi jest Zbigniew Mieczkowski, potomek ziemiańskiej rodziny z Dzierżanowa, podczas ostatniej wojny żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, działacz emigracyjny, Honorowy Prezes Fundacji Upamiętniania I Dywizji Pancernej generała Maczka.

Nie możemy zapomnieć również wieloletniego proboszcza parafii Orszymowo (jeszcze tej wielkiej) księdza kanonioka Ksawerego Ziemieckiego wielkiego kaznodzieję, bibliofila i miłośnika sztuki, którego zbiory zasiliły miedzy innymi Muzeum Diecezjalne w Płocku (sala im. ks. kan. Ksawerego ziemieckiego otwarta została 18 stycznia 1995r.).

 

Biuletyn Informacji Publicznej

Biuletyn Informacji Publicznej

Starostwo Powiatowe w Płocku

Starostwo Powiatowe w Płocku

Gminne OSP

Gminne OSP

Gminny Portal Mapowy

Portal mapowy gminy Mała Wieś

Osoby On-line

Odwiedza nas 67 gości oraz 0 użytkowników.

Zimowe utrzymanie dróg

 

Hotel dla bezdomnych psów

Hotel dla psów

Czystsze Powietrze